Stok Devir Hızı Nedir? Formülü ve Hesaplama Örneği
Stok devir hızı nedir?
Stok devir hızı, bir işletmenin elindeki stoğu belirli bir dönemde — genelde bir yıl — kaç kez sattığını ve yenilediğini gösteren bir orandır. Yüksek bir devir hızı, sermayenin stokta uzun süre beklemediğini; düşük bir devir hızı ise malın raflarda ya da depoda uzun süre durduğunu gösterir. İngilizcede "inventory turnover" ya da "stock turnover" olarak geçer.
Oran tek başına iyi ya da kötü değildir. Sektöre göre okunur. Hızlı tüketilen gıda ürünü satan bir market ile ağır sanayi yedek parçası satan bir toptancının "normal" devir hızları birbirinden çok farklıdır. Anlamlı karşılaştırma, aynı sektördeki işletmeler arasında ya da işletmenin kendi geçmiş dönemleriyle yapılan karşılaştırmadır.
Stok devir hızı nasıl hesaplanır?
Stok Devir Hızı = Satılan Malın Maliyeti (SMM) ÷ Ortalama Stok
- Satılan Malın Maliyeti (SMM): İlgili dönemde satılan malların maliyet tutarı — satış fiyatı değil, maliyet fiyatı.
- Ortalama stok: Dönem başı stok tutarı ile dönem sonu stok tutarının ortalaması — (Dönem Başı Stok + Dönem Sonu Stok) ÷ 2.
Örnek: bir mobilya toptancısı
- Yıllık SMM: 3.600.000 TL
- Dönem başı stok: 550.000 TL
- Dönem sonu stok: 650.000 TL
Ortalama stok = (550.000 + 650.000) ÷ 2 = 1.200.000 ÷ 2 = 600.000 TL
Stok devir hızı = 3.600.000 ÷ 600.000 = 6
Bu işletme, elindeki stoğu yılda ortalama 6 kez satıp yeniliyor demektir.
Devir hızını güne çevirmek
Devir hızı, stoğun ortalama ne kadar süre elde tutulduğunu gösteren bir gün sayısına da çevrilebilir:
Ortalama Elde Tutma Süresi (gün) = 365 ÷ Stok Devir Hızı
Yukarıdaki örnekte: 365 ÷ 6 = 60,83 → yaklaşık 61 gün. Yani bir ürün, depoya girdikten yaklaşık 61 gün sonra satılıyor.
Düşük devir hızı neye işaret eder?
Devir hızının düşük olması her zaman sorun değildir — yedek parça, özel sipariş malzemesi ya da uzun ömürlü ekipman gibi kalemlerde uzun bekleme süresi normaldir. Ama beklenmedik şekilde düşen bir devir hızı genelde şu nedenlerden birine işaret eder:
- Talep tahmininden fazla satın alma
- Yavaş satan ya da modası geçmiş stok kalemleri
- Satış tarafında bir yavaşlama
- Sipariş miktarlarının gerçek talebe göre büyük tutulması
Örnek: düşük devir hızlı bir sektör
Endüstriyel yedek parça dağıtan bir işletmenin yıllık SMM'si 800.000 TL, ortalama stoğu 1.000.000 TL olsun.
Stok devir hızı = 800.000 ÷ 1.000.000 = 0,8
Gün cinsinden: 365 ÷ 0,8 = 456 gün. 456 gün, burada normal — kritik ama nadiren talep edilen yedek parçalar için düşük devir hızı, üretim durmasını önlemenin bir maliyetidir, sorun değil, sektörün doğasıdır.
Devir hızını iyileştirmenin yolları
- Talep tahminini geçmiş satış verisine dayandırmak, tahminden değil
- Yavaş satan kalemleri düzenli aralıklarla gözden geçirmek ve fiyat/kampanya ile eritmek
- Sipariş miktarlarını gerçek satış hızına göre küçültmek
- Stok sayımı ile kayıtlı stok miktarının gerçek miktarla uyuştuğundan emin olmak — yanlış bir stok kaydı, devir hızı hesabını da yanlış çıkarır
Örnek (varsayımsal): devir hızındaki artışın etkisi
Devir hızı 4'ten 5,5'e çıksın (varsayımsal): fazla stoklanan ürün gruplarını gözden geçirip sipariş miktarlarını küçülten bir elektronik market zinciri örneği.
Artış oranı = (5,5 − 4) ÷ 4 = 1,5 ÷ 4 = 0,375 = %37,5
Aynı ortalama stok tutarıyla daha fazla satış ya da aynı satış hacmini daha az sermaye bağlayarak sürdürmek demektir — hangisi olduğu, SMM'nin mi arttığı yoksa ortalama stoğun mu düştüğüne bağlıdır.
UNIO24'te her stok hareketi (giriş, çıkış, transfer) zaman damgasıyla kayıt altına alınır; bu da dönem başı/dönem sonu stok tutarlarını elle hesaplamak yerine sistemden çekmeyi mümkün kılar. Dönem başı ve dönem sonu stok tutarını 50 varlığa kadar ücretsiz bir kayıttan okuyabilirsiniz — hesap makinesi gerekmez.
SSS
Stok devir hızı için "iyi" bir sayı var mı?
Tek bir evrensel eşik yoktur — sektöre, ürün tipine ve iş modeline göre değişir. Anlamlı karşılaştırma, aynı sektördeki benzer işletmelerle ya da işletmenin kendi geçmiş dönemleriyle yapılan karşılaştırmadır.
Stok devir hızı ile stok sayımı aynı şey mi?
İkisi aynı şey değil. Stok sayımı, elde bulunan stoğu fiziksel olarak sayıp kayıtla karşılaştırma sürecidir; stok devir hızı ise o kayıtlardaki tutarları kullanarak hesaplanan bir orandır. Ama biri bozulursa öteki de bozulur: sayım doğru yapılmazsa devir hızı hesabı da güvenilmez olur.
Devir hızı hesaplamasında satış tutarı mı, maliyet mi kullanılır?
Maliyet. Formülde satış fiyatı değil, satılan malın maliyeti (SMM) kullanılır, çünkü ortalama stok da maliyet üzerinden tutulur — payda ve pay aynı birimde olmalıdır.
Devir hızının çok yüksek olması her zaman olumlu mudur?
Aşırı yüksek bir devir hızı da kendi riskini taşır: yetersiz stok bulundurma ve sık stok tükenmesi. Müşteri talebini karşılayamama pahasına elde tutulan stoğu asgariye indirmek de bir maliyettir.
