OEE Nedir? Formülü ve Hesaplama Örneği

OEE nedir?

OEE (Overall Equipment Effectiveness — Genel Ekipman Etkinliği), bir ekipmanın planlanan üretim süresinin ne kadarını gerçek, kaliteli ve hedeflenen hızda üretime çevirdiğini tek bir yüzdeyle gösteren ölçüttür. Kavram TPM hareketinden doğmuştur — bir TPM programının ne kadar işe yaradığını somut sayıya döken ölçüt OEE'dir. Üç ayrı faktörün çarpımıyla hesaplanır:

OEE = Kullanılabilirlik × Performans × Kalite

%100 OEE, bir makinenin planlanan sürenin tamamında, tam hızda ve hiç hatalı parça üretmeden çalıştığı anlamına gelir — pratikte neredeyse hiçbir tesiste görülmez. Sık atıfta bulunulan referans değer %85'tir (kullanılabilirlik %90, performans %95, kalite %99); bu bir hedeftir, gerçek tesis ortalamaları çoğunlukla bunun altında kalır.

Üç bileşen nasıl hesaplanır

Kullanılabilirlik

Kullanılabilirlik = Çalışma süresi ÷ Planlanan üretim süresi

Planlanan üretim süresi, molalar ve planlı duruşlar (vardiya değişimi, planlı bakım) zaten çıkarılmış, makinenin üretim yapması beklenen süredir. Çalışma süresi ise bundan plansız duruşların (arıza, malzeme bekleme, kalıp değişimi) de çıkarılmasıyla kalan süredir.

Performans

Performans = (İdeal çevrim süresi × Üretilen parça sayısı) ÷ Çalışma süresi

Makinenin çalıştığı sürede, olması gereken hızda çalışıp çalışmadığını ölçer. Arıza olarak kaydedilmeyen ama üretimi yavaşlatan her şey — kirli bir sensör, aşınmış bir parça, hızı düşürülmüş bir hat — burada görünür.

Kalite

Kalite = İyi parça sayısı ÷ Toplam üretilen parça sayısı

Yalnızca ilk seferde doğru üretilen parçayı sayar; yeniden işlenen (rework) bir parça iyi parça değildir, çünkü makine zamanını iki kez tüketmiştir.

Hesaplama örneği: bir plastik enjeksiyon fabrikasında tek makine

Bir plastik enjeksiyon fabrikasında tek vardiyada çalışan bir enjeksiyon makinesi ele alınsın.

Tablodaki yedi satır, üç formüle sırayla girer — önce kullanılabilirlik, sonra performans, sonra kalite. Üçü çıkınca OEE bu üçünü çarpar.

• Kullanılabilirlik = 435 ÷ 480 = 0,906 → %90,6
• Performans = (0,5 × 750) ÷ 435 = 375 ÷ 435 = 0,862 → %86,2
• Kalite = 720 ÷ 750 = 0,96 → %96,0
• OEE = 0,906 × 0,862 × 0,96 ≈ 0,750 → %75,0

Üç oranın ayrı ayrı görünmesi önemlidir. %90,6 kullanılabilirlik tek başına iyi bir sayı gibi görünür. Ama performans kaybı ve ıskarta oranı eklenince nihai verim %75,0'e iner — 480 dakikalık planlanan sürenin sadece 360 dakikası gerçekten kaliteli parçaya dönüşmüştür. Hangi faktörün en çok düştüğü, nereye müdahale edileceğini gösterir: kullanılabilirlik düşükse neden genelde arıza ya da uzun kalıp değişimidir; performans düşükse neden genelde hız kaybı ya da sık ama kısa duruşlardır; kalite düşükse neden ıskarta ya da yeniden işlemedir.

OEE'yi hesaplamak için gereken duruş süresi ve nedeni, elle tutulan bir tabloda kolayca eksik ya da geç kaydedilir. UNIO24'te bir ekipmana açılan iş emri, duruşun başlangıç ve bitiş saatini kaydeder — kullanılabilirlik oranı tahminden değil gerçek veriden hesaplanır. Kendi OEE'nizi tahminle değil ölçülen süreyle hesaplamak veri ister. Kaydolun — 50 varlığa kadar ücretsiz, bu veri o andan itibaren kendiliğinden birikir.

SSS

OEE %100 olabilir mi?

Teoride evet, pratikte hayır. Her kalıp değişimi, her başlangıç ve her hız dalgalanması bir şeyler tüketir. OEE sürekli %90'ın üzerinde çıkıyorsa önce şunlar kontrol edilmeli: kayıtlı ideal çevrim süresi gerçekçi mi, planlı duruş kalemine gereğinden fazla şey yazılıyor mu, başlangıç ıskartası sayılıyor mu.

OEE ile TEEP aynı şey mi?

Payda farklı, o yüzden sayı da farklı çıkar. OEE, ekipmanın planlanan üretim süresine göre performansını ölçer — yukarıdaki örnekteki 480 dakika gibi. TEEP (Total Effective Equipment Performance) ise aynı hesabı takvimdeki tüm saatlere göre yapar ve ekipmanın hiç planlanmadığı zamanı da hesaba katar. Tek vardiya çalışan bir tesiste OEE %85 gibi yüksek bir sayı gösterirken aynı makinede TEEP %20'lerde kalabilir — ikisi de doğrudur, farklı soruları cevaplar.

OEE kaç olursa iyi sayılır?

Sektöre ve ekipmana göre değişir; sabit bir eşik yoktur. %85 sık anılan bir referans değeridir ama bazı süreçler için ulaşılamaz, bazıları için düşük kalabilir. Asıl faydalı kullanım, bir makinenin kendi geçmişiyle karşılaştırılmasıdır — bu ay geçen aya göre yükseldi mi, hangi bileşen düştü.

OEE'yi hesaplamak için özel bir sensör ya da yazılım gerekir mi?

Başlamak için hayır. Vardiya başına tutulan bir duruş çizelgesi — başlangıç saati, bitiş saati, neden — kullanılabilir bir OEE üretir. Otomatik veri toplama, mikro duruş sayısı elle takip edilemeyecek kadar arttığında, yani manuel kaydın yalan söylemeye başladığı noktada değer katar.